Çocuklarda Kaygı: Belirtileri Tanımak ve Ebeveyn Olarak Yapabilecekleriniz
Karın ağrısı, uyku sorunu, okula gitmek istememe… Çocuklarda kaygı çoğu zaman sözle değil bedenle ve davranışla konuşur. Nasıl fark edilir, ne zaman destek alınır?
Kaygı, çocukların da yetişkinler gibi yaşadığı doğal bir duygudur. Yeni bir okula başlamak, bir sınav, ailede bir değişiklik; bunların hepsi geçici bir tedirginlik yaratabilir. Sorun, kaygının gündelik yaşamı belirgin biçimde kısıtlamaya başladığı andır.
Kaygı çocuklarda nasıl görünür?
Çocuklar “kaygılıyım” demez. Bunun yerine şunları görürüz:
- Sık karın ağrısı, baş ağrısı ya da mide bulantısı (tıbbi bir neden bulunamayan)
- Uykuya dalmakta zorlanma, kâbuslar, geceleri ebeveyn yatağına gelme
- Okula gitmeyi reddetme ya da sabahları uzayan ayrılık krizleri
- Aşırı soru sorma, güvence arama: “Ya bir şey olursa?”
- Mükemmeliyetçilik, hata yapmaktan aşırı korkma
- Daha önce sevdiği etkinliklerden kaçınma
Normal tedirginlik ile kaygı bozukluğu arasındaki çizgi
Üç soru yol göstericidir: Ne kadar sürüyor? (haftalardır sürüyorsa), ne kadar yoğun? (durumla orantısızsa) ve neyi engelliyor? (okul, arkadaşlık, uyku bozuluyorsa). Üçüne de “evet” diyorsanız bir uzmanla görüşmek iyi bir fikirdir.
Ebeveyn olarak ne yapabilirsiniz?
1. Duyguyu küçümsemeyin, davranışı büyütmeyin
“Korkacak bir şey yok” cümlesi iyi niyetlidir ama çocuğa “duygun yanlış” mesajı verir. Bunun yerine: “Bunun seni tedirgin ettiğini görüyorum. Birlikte bakalım.”
2. Kaçınmayı ödüllendirmeyin
Kaygı, kaçınmayla beslenir. Çocuk korktuğu şeyden her kaçtığında kısa vadede rahatlar, uzun vadede kaygı büyür. Küçük, kademeli adımlarla yaklaşmak en etkili yoldur.
3. Bedeni sakinleştirmeyi öğretin
Yavaş nefes (4 saniye al, 6 saniye ver), “5-4-3-2-1” duyu oyunu ya da sıkıp gevşetme egzersizleri, çocuğun kendi bedenini düzenleyebileceğini keşfetmesini sağlar.
4. Kendi kaygınıza bakın
Çocuklar duyguyu modelleyerek öğrenir. Ebeveynin aşırı koruyucu ya da aşırı endişeli tutumu, çocuğa dünyanın tehlikeli olduğunu söyler.
Kaygılı çocuğun ihtiyacı, kaygının ortadan kaldırılması değil; kaygıyla birlikte hareket edebileceğini öğrenmesidir.
Ne zaman destek almalı?
Belirtiler bir aydan uzun sürüyor, okul devamsızlığı başlamış, uyku ciddi biçimde bozulmuş ya da çocuk “keşke olmasaydım” gibi ifadeler kullanıyorsa gecikmeden bir uzmanla görüşün. Çocuk ve ergen danışmanlığında bilişsel davranışçı yaklaşımlar ve ebeveyn eğitimi, kaygı için en güçlü kanıta sahip yöntemlerdir.
Etiketler: çocukebeveynlikkaygı
